Bir banknottaki portre, bir cadde adı ya da müze salonundaki eser, arkasındaki yaşamı bildiğinizde başka türlü görünür. Buradaki her metin kişinin eğitimini, çalışmalarını, eserlerini, kamusal kararlarını ve ölümünden sonra nasıl hatırlandığını kısa bir kronolojiyle bir araya getirir.
Belgeler ile sonradan anlatılan hikâyeleri aynı ağırlıkta sunmuyoruz. Her sayfa ayrıca somut bir başlangıç önerir: bir kitap seçmek, bir filmi izlemek, arşiv kaydı dinlemek ya da gezi rotasına anlamlı bir müze eklemek.
Kataloğa yalnızca güvenilir bir kronoloji kurulabildiğinde ve yayımlanabilir görseller bulunduğunda yeni bir isim eklenir. Bu ölçüt yazarlar, müzisyenler, ressamlar, araştırmacılar ve kamu yöneticileri için aynıdır.
Edebiyat ve toplum yaşamı
Cengiz Aytmatov Kırgızca ve Rusça yazan bir yazar. Cemile ve Beyaz Gemi’den büyük romanlara, diplomasiye ve dünya edebiyatındaki etkisine uzanan yaşam öyküsü. Togolok Moldo Akın, manasçı ve sözlü kültür derleyicisi. Bayımbet Abdrahman Uulu’nun sözlü icrayı yazıyla nasıl buluşturduğu ve portresinin neden 20 somluk banknotta yer aldığı. Toktogul Satılganov Doğaçlama söyleyen bir akın ve komuz ustası. Arzımat ile atışması, Sibirya sürgünü, notaya alınan 18 eseri ve öğrencilerinin koruduğu şarkılar. Alıkul Osmonov Kişisel sesi güçlü bir şair ve çevirmen. Yetimhane yıllarından Mahabat’a, Issık Göl şiirlerinden Rustaveli ve Puşkin çevirilerine uzanan kısa yaşamı. Kasım Tınıstanov Dil bilimci, eğitimci ve Kırgızca eğitimin örgütleyicisi. İlk ders kitapları, yazı reformu, dil bilgisi ve terim çalışmaları, baskı dönemi ve mirasının geri dönüşü. Sayakbay Karalayev Güçlü hafızası ve sahne hâkimiyetiyle tanınan bir manasçı. Issık Göl kıyısındaki çocukluğu, ustaları, 500.553 dizelik kaydı, arşivdeki sesi ve Aytmatov ile buluşması. Sagımbay Orozbakov İcrası on el yazması kitapta korunan manasçı. Issık Göl ile Koçkor, yetiştiği icra çevresi, 1922-1926 arasında kaydedilen 180.378 dize ve Kırgızistan’ın UNESCO Dünya Belleği Uluslararası Kütüğü’ne giren ilk belge mirası. Kocomkul Kaba Uulu Suusamır’ın balbanı ve yerel yöneticisi. Belgelenen görevleri, çelişkili beden ölçüleri, at ve taş anlatıları, aile müzesi, güreş anması ve Bişkek’teki heykel. Yusuf Has Hacib Türk-İslam dünyasının ilk büyük siyasetnamelerinden birinin yazarı. 11. yüzyıl yazarı hakkında bilinenlerin sınırı, Kutadgu Bilig’in yapısı ve eserin günümüze ulaşan üç geç tarihli nüshası. Sahne, sinema ve görsel sanatlar
Abdılas Maldıbayev Besteci, şarkıcı ve Kırgız operasının kurucularından biri. Irçı bala lakabından müzik okuluna, Ayçürök operasına, Kırgızistan SSC marşına ve adını taşıyan tiyatroya uzanan kariyeri. Bübüsara Beyşenaliyeva İlk Kırgız balerini ve ulusal bale okulunun kurucularından biri. Vaganova eğitimi, Çolpon, Odette-Odile, renkli bale filmi, öğretmenliği ve 5 somluk banknottaki portresi. Süymönkul Çokmorov Ressam ve Kırgız sinemasının en tanınan yüzlerinden biri. Repin Enstitüsü, voleybol, başroller, dört festival ödülü ve 5.000 somluk banknottaki portre. Gapar Aytiyev Kırgız peyzajına profesyonel resimde kendine özgü bir dil kazandıran sanatçı. Tölöykön’den Moskova’daki eğitime, Issık Göl ile Çuy Vadisi resimlerinden tiyatroya, heykele ve sanat kurumlarına uzanan çalışma. Tarih ve devlet yönetimi
Kurmancan Datka Hanlıkların çözülmesi ve Rus işgali sırasında Alay’ın yöneticisi. Hokand, Buhara, Rus işgali, oğullarının kaderi ve belgelenmiş biyografiyle ulusal efsane arasındaki sınır. İshak Razzakov Ekonomist ve savaş sonrası Kırgızistan yöneticisi. Çocuk yurdu, Moskova Planlama Enstitüsü, sanayi, yeni yükseköğretim kurumları, Sovyet iktidarının sınırları, 1961’de görevden alınması ve kamusal hafızaya dönüşü. Cusup Abdrahmanov Kırgız özerkliğinin kurucularından biri. Ürkün, devrim, millî sınırların çizilmesi, Kırgız ÖSSC’nin ilk hükûmeti, tahıl anlaşmazlığı, günlüğü ve 1938’deki ölümü. İşenalı Arabayev Kırgızcayı okul ve kitap dili hâline getiren eğitimci. 1911 tarihli alfabe kitabı, yeni usul okullar, Erkin-Too, Manas kayıtları, özerklik çalışmaları ve 1933 trajedisi. Bu biyografileri yolculukta nasıl kullanabilirsiniz?
Her sayfada kısa bir kronoloji, başlıca eserler ya da kararlar ve bugün görülebilen bağlantılı yerler bulunur. Yazarların uzun eser parçalarını yayımlamak yerine hangi kitaptan başlanabileceğini ve metnin tarihsel yerini gösteriyoruz.
Bir ressam için müzede görülebilecek eseri araştırın. Manasçı biyografilerinde ise el yazmasının neyi koruduğuna, nefes, tempo, jest ve dinleyici tepkisinin neden ancak canlı icrada anlaşılabildiğine bakın.
Bir müze, anıt ya da şehir için ayrı rehber varsa biyografi pratik bilgileri tekrarlamaz. Örneğin Cengiz Aytmatov Ev Müzesi ziyaretinin ayrıntıları kendi rehberinde yer alır.
Bu içerik işinize yaradıysa sosyal medyada paylaşabilirsiniz. Böylece daha fazla gezgin projeyi keşfedebilir. Teşekkürler!
Eklemek istediğiniz bir şey var mı?
Deneyiminizi paylaşın, yorum bırakın veya bir düzeltme önerin.
